Ligjërata e zhdrejtë (reported speech): say / tell dhe zhvendosja e kohës
Kur tregoni me fjalët tuaja çfarë thoshte dikush tjetër, përdorni ligjëratën e zhdrejtë (reported speech). Në anglisht ndryshojnë tri gjëra: folja e raportimit (say ose tell), përemrat dhe koha e foljes. Kjo e fundit është pikërisht ajo që shqipfolësit e harrojnë më shpesh.
Say apo tell?
Ky është dallimi më i madh me shqipen. Në shqip thoni «më tha», me përemrin pranë foljes «thotë» — por në anglisht folja say nuk merr njeri drejtpërdrejt pas vetes: «He said me» është gabim. Në ligjëratën e zhdrejtë, tell kërkon zakonisht një njeri pas vetes (tell me, tell Arta), ndërsa say merr fjalët ose përdoret me to: say something, say to me. Në ligjëratën e drejtë, folja e raportimit mund të vijë para ose pas citatit: She said, 'I'm tired.' / 'I'm tired,' she said.
| Folja | Struktura | Shembull |
|---|---|---|
| say | say (that) + fjali | Dritan said (that) he was tired. |
| say | say to + njeri | Dritan said to me that he was tired. |
| tell | tell + njeri + (that) + fjali | Dritan told me that he was tired. |
| ask | ask + njeri + if / wh- | Elira asked me if I was ready. |
| tell / ask | tell / ask + njeri + to + folje | She told me to wait. |
Zhvendosja e kohës (tense shift)
Në shqip, pas një foljeje në të shkuarën, mund të mbani kohën e tashme: «Arta tha se është e lodhur». Në anglisht, kur raportoni më vonë, koha zakonisht zhvendoset një hap prapa: said that she was tired; por nëse informacioni është ende i vërtetë ose ngjarja është ende në të ardhmen, shpesh mund të mos e zhvendosni: He said he will call tomorrow. Fjala that mund të hiqet: He said he was tired.
| Fjalët e drejtpërdrejta | Në ligjëratën e zhdrejtë |
|---|---|
| 'I am tired.' | He said he was tired. |
| 'I work in Tirana.' | He said he worked in Tirana. |
| 'I am working.' | He said he was working. |
| 'I saw her.' / 'I have seen her.' | He said he had seen her. |
| 'I will call you tomorrow.' | He said he would call me the next day. / He said he will call me tomorrow. |
| 'I can drive.' | He said he could drive. |
| today / tomorrow / here | that day / the next day / there |
Pyetjet e zhdrejta: ask if / ask where
Në shqip pyetja e zhdrejtë shpesh mban rendin «ku është Arta»: «Ai pyeti ku është Arta». Në anglisht, pas ask, fjalia kthehet në rend normal kryefjalë + folje, pa do/does/did dhe pa pikëpyetje: He asked where Arta was. Për pyetjet me yes/no përdorni if ose whether (= «nëse»).
| Pyetja e drejtpërdrejtë | Pyetja e zhdrejtë |
|---|---|
| 'Are you ready?' | She asked if I was ready. |
| 'Do you like coffee?' | She asked if I liked coffee. |
| 'Where do you live?' | She asked where I lived. |
| 'Why is she here?' | I asked why she was there. |
| 'Who is he?' (mendim) | I wondered who he was. |
Urdhra dhe kërkesa
Në shqip thoni «Më tha të pres» — me lidhoren «të pres». Në anglisht përdorni tell / ask + njeri + to + folje: He told me to wait. Mos përdorni that për urdhra ose kërkesa: «He told me that I wait» nuk është formë e saktë për këtë kuptim. Më vonë do të mësoni edhe folje të tjera raportimi si suggest ose advise.