Ndajfoljet me -ly dhe vendi i tyre (Adverbs with -ly and their position)
Ndajfolja (adverb) tregon si, sa shpesh ose kur ndodh një gjë. Në anglisht shumë ndajfolje formohen duke shtuar -ly te mbiemri: slow → slowly. Kjo temë tregon si formohen dhe, mbi të gjitha, ku vendosen në fjali.
Mbiemër + -ly = ndajfolje
Në anglisht mbiemri (adjective) dhe ndajfolja (adverb) janë shpesh dy fjalë të ndryshme: slow (i ngadalshëm) → slowly (ngadalë). Ky është ndryshimi i madh me shqipen, sepse në shqip shpesh e njëjta fjalë shërben për të dyja: «një makinë e shpejtë» dhe «ec shpejt». Kini kujdes «good», që bëhet «well».
| Mbiemër (adjective) | Ndajfolje (adverb) | Shqip |
|---|---|---|
| quick | quickly | shpejt |
| slow | slowly | ngadalë |
| quiet | quietly | qetësisht |
| easy | easily | lehtë |
| happy | happily | me gëzim |
| sad | sadly | për fat të keq / me trishtim |
| good | well (pa -ly!) | mirë |
| fast, hard, early | fast, hard, early (pa -ly!) | shpejt, fort/shumë, herët |
Ku e vendosim ndajfoljen
Anglishtja është më e rreptë se shqipja për vendin e ndajfoljes. Ndajfoljet e mënyrës zakonisht shkojnë në fund; ndajfoljet e shpeshtisë vijnë para foljes kryesore, por pas foljes «be» dhe pas foljeve ndihmëse ose modale.
| Lloji | Vendi | Shembull |
|---|---|---|
| mënyre: quickly, well | në fund | She writes quickly. |
| shpeshtie: often, usually, never | para foljes kryesore | I often drink tea. |
| shpeshtie me «be» | pas «be» | Ana is always at home. |
| shpeshtie me folje ndihmëse/modale | pas ndihmëses/modales | I have never seen it. |
| fokusuese: only, just | zakonisht para fjalës që thekson | It only costs 100 lekë. |
| pasigurie: maybe, perhaps | në fillim | Perhaps he is at work. |
| qëndrimi: unfortunately, actually | në fillim | Unfortunately, it is closed. |
| renditjeje: first, then, after that | në fillim | First we eat, then we walk. |
Sa (degree): very, so, quite, too
Para mbiemrit përdorni very, so, quite, too: «It is very hot», «It is too expensive». Me folje përdorni «a lot» ose «so much»: «We danced a lot». Kujdes: nuk thuhet «I like it very» — thuhet «I like it very much».