La tua guida completa alla grammatica albanese con esempi
Guida di grammatica
Forme chiave dell'albanese standard — verificate con un madrelingua e grammatiche.
Aoristo — regolare (passato)
✓ madrelinguaPassato semplice compiuto. Desinenze con punoj (lavorare) e bëj (fare).
| unë | punova |
| ti | punove |
| ai/ajo | punoi |
| ne | punuam |
| ju | punuat |
| ata/ato | punuan |
| unë | bëra |
| ti | bëre |
| ai/ajo | bëri |
| ne | bëmë |
| ju | bëtë |
| ata/ato | bënë |
Aoristo — irregolari (triple)
✓ madrelinguaImpara in blocco: presente → aoristo → participio.
| presente | aoristo | participio | significato |
|---|---|---|---|
| ha | hëngra | ngrënë | mangiare |
| bie | ra | rënë | cadere |
| vij | erdha | ardhur | venire |
| them | thashë | thënë | dire |
| jap | dhashë | dhënë | dare |
| shoh | pashë | parë | vedere |
| marr | mora | marrë | prendere |
| sjell | solla | sjellë | portare |
| kam | pata | pasur | avere |
| fle | fjeta | fjetur | dormire |
| dua | desha | dashur | volere |
| lë | lashë | lënë | lasciare |
| vë | vura | vënë | mettere |
| heq | hoqa | hequr | togliere |
| dal | dola | dalë | uscire |
⚠️ jam (essere): l'aoristo qeshë quasi non si usa nel parlato — si dice isha (imperfetto) o kam qenë (perfetto). Il participio qenë è molto comune: si ke qenë? (come stai?).
Participi regolari — per gruppo
✓ verificatoCome i verbi regolari formano il participio. Verificato su grammatiche (Newmark, FSI).
-uarverbi in -oj
punoj → punuar lavorare – fattomësoj → mësuar imparare – imparatotakoj → takuar incontrare – incontratoharroj → harruar dimenticare – dimenticatomendoj → menduar pensare – pensatokërkoj → kërkuar cercare – cercatoshikoj → shikuar guardare – guardatodëgjoj → dëgjuar ascoltare – ascoltatofilloj → filluar iniziare – iniziatombaroj → mbaruar finire – finitokujtoj → kujtuar ricordare – ricordatouroj → uruar augurare – auguratolejoj → lejuar permettere – permessolexoj → lexuar leggere – lettokontrolloj → kontrolluar controllare – controllatoorganizoj → organizuar organizzare – organizzatovizatoj → vizatuar disegnare – disegnatopastroj → pastruar pulire – pulito
-rverbi in -uaj / -yej
paguaj → paguar pagare – pagatoshkruaj → shkruar scrivere – scrittolyej → lyer spalmare – spalmatothyej → thyer rompere – rottokryej → kryer eseguire – eseguito
-urtema in consonante
hap → hapur aprire – apertombyll → mbyllur chiudere – chiusokap → kapur afferrare – afferratopjek → pjekur cuocere – cottohedh → hedhur gettare – gettatoprek → prekur toccare – toccatoqep → qepur cucire – cucitondez → ndezur accendere – accesoshtyp → shtypur stampare – stampatombyt → mbytur annegare – annegatopërdor → përdorur usare – usatonjoh → njohur conoscere – conosciutomat → matur misurare – misuratoshpreh → shprehur esprimere – espresso
-rëvocale + j / monosillabici
bëj → bërë fare – fattolaj → larë lavare – lavatothaj → tharë asciugare – asciugatofryj → fryrë soffiare – soffiatopi → pirë bere – bevutondaj → ndarë dividere – divisofshij → fshirë cancellare – cancellato
-nëmonosillabici in vocale
vë → vënë mettere – messozë → zënë occupare – occupatolë → lënë lasciare – lasciatonxë → nxënë apprendere – appreso
Anche frequenti: ha→ngrënë, jap→dhënë, them→thënë, bie→rënë (vedi triple sopra).
Articoli i / e / të (genere e numero)
✓ madrelinguaPiccole particelle prima degli aggettivi e nel genitivo. Concordano in genere/numero.
| articolo | quando | esempio | significato |
|---|---|---|---|
| i | masch. sing. | Plazhi i vjetër | la vecchia spiaggia |
| e | femm. sing. | vajza e mirë | una brava ragazza |
| të | plurale / obliqui | ujëra të ndotura | acque sporche |
| i | genitivo (possesso) | libri i Anës | il libro di Ana |
La particella të in dua të / duhet të è un'altra cosa (congiuntivo), da non confondere con l'articolo.
Clitici — semplici
✓ madrelinguaPronomi brevi. I madrelingua li usano di continuo, specie e.
| — | significato | esempio |
|---|---|---|
| e | lo / la (acc.) | nuk e di · s'e di · ku e ke? |
| më | a me / mi | më pa |
| të | a te / ti | të pashë |
| na | a noi / ci | na pa |
| ju | a voi / vi | ju falënderoj |
| i | a lui / lei (dat.) | i fola |
Clitici — doppi (dat. + acc.)
✓ madrelinguaI pronomi dativo + accusativo si fondono in uno.
| — | significato | esempio |
|---|---|---|
| ma | a me + lo | ma solle |
| ta | a te + lo | ta dhashë |
| ia | a lui/lei + lo | ia solla |
| na e | a noi + lo | na e solli |
| ua | a loro + lo | ua tregova |
| iu | a lui/loro (dat., fuso) | iu flet |
Preposizioni e casi
✓ madrelinguaQuale caso regge ogni preposizione. Verificato con un madrelingua e un panel di modelli.
Accusativo (kallëzore)
| me | con | indet.me një libër det.me librin pl.me librat |
| në | in, a | indet.në një shtëpi det.në shtëpinë pl.në shtëpitë |
| për | per | indet.për një fëmijë det.për fëmijën pl.për fëmijët |
| mbi | su, sopra | indet.mbi një tavolinë det.mbi tavolinën pl.mbi tavolinat |
| nën | sotto | indet.nën një pemë det.nën pemën pl.nën pemët |
| ndër | tra, fra | indet.ndër një popull det.ndër popullin pl.ndër popujt |
| nëpër | per, attraverso | indet.nëpër një rrugë det.nëpër rrugën pl.nëpër rrugët |
| pa | senza | indet.pa një problem det.pa problemin pl.pa problemet |
Nominativo (emërore)
| nga | da | indet.nga një qytet det.nga qyteti pl.nga qytetet |
| te (tek) | da, presso | indet.te një shtëpi det.te shtëpia pl.te shtëpitë |
| deri te | fino a | indet.deri te një lumë det.deri te lumi pl.deri te lumenjtë |
Ablativo (rrjedhore)
| prej | da, di | indet.prej një qyteti det.prej qytetit pl.prej qyteteve |
| midis | tra, in mezzo a | indet.midis një peme det.midis pemës pl.midis pemëve |
| mes | in mezzo a | indet.mes një pylli det.mes pyllit pl.mes pyjeve |
| ndaj | verso | indet.ndaj një muri det.ndaj murit pl.ndaj mureve |
| kundër | contro | indet.kundër një ligji det.kundër ligjit pl.kundër ligjeve |
| sipas | secondo | indet.sipas një plani det.sipas planit pl.sipas planeve |
| rreth | intorno a | indet.rreth një problemi det.rreth problemit pl.rreth problemeve |
| gjatë | durante, lungo | indet.gjatë një dite det.gjatë ditës pl.gjatë ditëve |
| pranë | vicino a | indet.pranë një shtëpie det.pranë shtëpisë pl.pranë shtëpive |
| afër | vicino a | indet.afër një lumi det.afër lumit pl.afër lumenjve |
| larg | lontano da | indet.larg një qyteti det.larg qytetit pl.larg qyteteve |
| para | prima di, davanti a | indet.para një ndërtese det.para ndërtesës pl.para ndërtesave |
| pas | dopo, dietro | indet.pas një muri det.pas murit pl.pas mureve |
| përpara | davanti a | indet.përpara një shtëpie det.përpara shtëpisë pl.përpara shtëpive |
| përveç | eccetto, oltre a | indet.përveç një libri det.përveç librit pl.përveç librave |
| brenda | dentro, entro | indet.brenda një kutie det.brenda kutisë pl.brenda kutive |
| jashtë | fuori | indet.jashtë një qyteti det.jashtë qytetit pl.jashtë qyteteve |
| poshtë | sotto | indet.poshtë një ure det.poshtë urës pl.poshtë urave |