Pranë, para, pas, gjatë: le preposizioni con l'ablativo
Il gruppo più numeroso di preposizioni regge l'ablativo: pranë shtëpisë — «accanto alla casa», para mësimit — «prima della lezione», pas punës — «dopo il lavoro». Nella forma determinata l'ablativo coincide con il genitivo e il dativo: shtëpisë, mësimit, punës.
Le forme
I sostantivi maschili prendono -it o -ut (qytetit, shokut), i femminili -ës, -s o -së (punës, shoqes, shtëpisë), i plurali -ve (dyqaneve). Sono le stesse forme del genitivo (vedi l'argomento «La declinazione dei sostantivi»). Dopo një, dopo i numeri e per il materiale si usa la forma indeterminata: para një jave, pas dy ditësh, prej druri.
| nom. | abl. | esempio | traduzione |
|---|---|---|---|
| qyteti | qytetit | afër qytetit | vicino alla città |
| mësimi | mësimit | para mësimit | prima della lezione |
| shoku | shokut | pranë shokut | accanto al (mio) amico |
| puna | punës | pas punës | dopo il lavoro |
| shtëpia | shtëpisë | pranë shtëpisë | accanto alla casa |
| dyqanet | dyqaneve | afër dyqaneve | vicino ai negozi |
Luogo
| preposizione | traduzione | esempio |
|---|---|---|
| pranë | accanto a | pranë stacionit |
| afër | vicino a | afër detit |
| larg | lontano da | larg qendrës |
| para · përpara | davanti a | para shtëpisë |
| pas · prapa | dietro | prapa shkollës |
| përballë | di fronte a | përballë bankës |
| rreth | intorno a | rreth tavolinës |
| brenda | dentro | brenda dyqanit |
| jashtë | fuori da | jashtë qytetit |
| midis · mes | tra, in mezzo a | midis Tiranës dhe Durrësit |
Tempo
Para significa «prima di», pas «dopo», gjatë «durante»: para darkës — «prima di cena», pas mësimit — «dopo la lezione», gjatë verës — «durante l'estate». Per maggiori dettagli vedi l'argomento «Le espressioni di tempo: në, më, para, pas, gjatë».
Altri significati
Sipas significa «secondo»: sipas planit — «secondo il piano». Përveç significa «tranne»: përveç teje — «tranne te». Kundër significa «contro»: kundër ligjit — «contro la legge». Prej significa «(fatto) di»: një tavolinë prej druri — «un tavolo di legno». Anche i pronomi dopo queste preposizioni vanno all'ablativo: pranë meje, afër tij, përveç teje.