L'articolo di collegamento: i, e, të, së
L'articolo di collegamento (nyja e përparme) sta davanti ad aggettivi come i mirë e davanti a un sostantivo al genitivo: libri i Anës. La sua forma dipende dal sostantivo a cui si riferisce: dal genere, dal numero, dal caso e dalla determinatezza. Le forme sono quattro — i, e, të, së.
La tabella completa
Le righe indicano il caso e la forma del sostantivo, le colonne il genere e il numero. Le prime due righe sono quelle che servono più spesso.
| sostantivo | m. sing. | f. sing. | pl. |
|---|---|---|---|
| nom., indet. | i | e | të |
| nom., det. | i | e | e |
| acc., indet. | të | të | të |
| acc., det. | e | e | e |
| gen., dat., abl., indet. | të | të | të |
| gen., dat., abl., det. | të | së | të |
Esempio: la forma determinata
Il genitivo e l'ablativo hanno la stessa forma del dativo; il genitivo in più ha davanti il proprio articolo: libri i djalit të mirë — «il libro del bravo ragazzo».
| caso | m. sing. | f. sing. | m. pl. | f. pl. |
|---|---|---|---|---|
| Nom. | djali i mirë | vajza e mirë | djemtë e mirë | vajzat e mira |
| Acc. | djalin e mirë | vajzën e mirë | djemtë e mirë | vajzat e mira |
| Dat. | djalit të mirë | vajzës së mirë | djemve të mirë | vajzave të mira |
Esempio: la forma indeterminata
| caso | m. sing. | f. sing. | m. pl. | f. pl. |
|---|---|---|---|---|
| Nom. | një djalë i mirë | një vajzë e mirë | djem të mirë | vajza të mira |
| Acc. | një djalë të mirë | një vajzë të mirë | djem të mirë | vajza të mira |
| Dat. | një djali të mirë | një vajze të mirë | djemve të mirë | vajzave të mira |
La regola della vicinanza
Al plurale e all'accusativo e si mantiene solo se l'aggettivo segue immediatamente il sostantivo determinato. Se tra loro c'è qualcos'altro, oppure l'aggettivo è il secondo, e diventa të: vajzat e bukura — «le belle ragazze», ma vajzat janë të bukura — «le ragazze sono belle», vajzat më të bukura — «le ragazze più belle», ditët e gjata dhe të ftohta — «le giornate lunghe e fredde». Allo stesso modo së diventa të con un secondo aggettivo: vajzës së zgjuar dhe të vogël. Al nominativo singolare i ed e non cambiano: vajza është e bukur, vajza më e bukur.
Tre të diversi
In albanese të corrisponde a tre parole diverse: l'articolo di collegamento (të mirë — «buoni»), la particella del congiuntivo (dua të shkoj — «voglio andare») e la forma breve di «te» (të pashë — «ti ho visto»). Distinguile dalla parola che segue: davanti a un aggettivo o a un genitivo è l'articolo, davanti a un verbo è la particella o il pronome.